پژهام|پژوهشکده تاریخ معاصر

⚜️انگلیس سازش ناپذیر بود یا مصدق؟ وقتی مصدق پیشنهاد میانجیگری آمریکا را می‌پذیرد اما انگلستان اعتراف می‌کند هدفش سرنگونی مصدق است! ✍️پروفسور همایون کاتوزیان استاد دانشگاه آکسفورد: ■در دیدار مصدق از ایالات متحده به منظور شرکت در جلسات شورای امنیت، جورج مکگی با فرمول بسیار مطلوبی که آورده بود خواهان حل و فصل ماجرا شد به موجب این فرمول ایران نفت را به ازای بشکه ای ۱/۱۰ دلار (یعنی ۶۵ سینت کمتر از قیمت نفت خلیج فارس که ۱/۷۵ دلار بود به انگلستان میفروخت این تخفیف به جبران غرامت حاصل از ملی کردن نفت انجام میشد به دنبال مذاکراتی که دین آچسن نیز در آنها شرکت داشت مصدق با این فرمول موافقت کرد. آچسن واشنگتن را به قصد مذاکره با آنتونی ایدن به سوی پاریس ترک کرد و از مصدق خواست تا برگشت او و دریافت پاسخ بریتانیا در آمریکا بماند. ■احتمالاً آمریکایی ها نسبت به جواب موافق بریتانیا زیاده از حد خوشبین بودند وگرنه مصدق را به انتظار دریافت پاسخ فوری معطل نمی کردند.ایدن ضمن رد پیشنهاد به آچسن گفت بگذارید مصدق با طناب خودش خود را حلق آویز کند البته مضمون گفته او چنین بود. او درضمن به آچسن یادآور شد ترس آمریکایی ها از اینکه کمونیست ها جای مصدق را بگیرند بی پایه و اساس است؛ مذاکره با مصدق هم بی فایده است؛ علاوه بر مصدق و کمونیسم جانشینهای آلترناتیوهای دیگری نیز وجود دارند که خیلی مطلوب ترند فقط زمان لازم است تا جلو بیایند و مورد حمایت قرار بگیرند خاصه اینکه غرب به طور یکپارچه مصدق را تحریم کند. 📕مصدق و نبرد قدرت،ص264،همایون کاتوزیان

...

⚜️مصدق و حزب توده به روایت استاد محمدعلی موحد تاریخنگار مشهور،معاون اجرایی اوپک و استاد دانشگاه تهران 《مصدق در جبهه داخل گذشته از مقابله با حملات و هتاکی های عمال بریتانیا با دو گروه مخالف سرسخت دیگر نیز دست به گریبان بود اول حزب توده که مصدق را به چشم عنصری از اشرافیت پوسیده و محکوم به زوال ایران می نگریست. از آن روز که قانون تحریم مذاکره درباره امتیاز نفت به ابتکار و پیشنهاد مصدق تصویب شد حزب توده حساب خود را از مصدق جدا کرد مصدق کسی بود که راه را به روی منافع اقتصادی اردوی زحمت کشان دنیا بسته و میدان را برای یکه تازی نیروهای استعمار خالی گذاشته بود حزب توده بر آن بود که اگر بریتانیای استعمارگر در جنوب ایران سنگربندی کرده است باید برای ارتش آزادی بخش حکومت شوراها نیز امکان سنگربندی در شمال ایران فراهم گردد و این البته از نظر جهان بینی کمونیستی که در ورای ظواهر تقسیمات سیاسی و نیرنگهای ملی گرایانه عرصه عالم را ناوردگاه میان نیروهای شر و یک نیروی خبر میدید درست و قابل توجیه بود. مصدق و امثال او از دیدگاه حزب توده اگر هم میتوانستند حسن نیتی داشته باشند به لحاظ موقعیت اجتماعی و طرز فکر طبقاتی خود در اردوی مخالف جای داشتند و خواه ناخواه به ساز استعمار میرقصیدند حزب توده با این شیوه تفکر موضع عجیبی در برابر ملی شدن نفت داشت به این معنی که با اصل مطلب مخالف بود و در عین حال هر قدمی که مصدق به حل مسئله نزدیک می رفت حزب توده آن را خیانتی تلقی میکرد و سر و صدا راه می انداخت که مصدق و دار و دستۀ او میخواهند مملکت را به اربابان انگلیسی و آمریکایی خود بفروشند. در واقع به نظر حزب توده اصل ملی کردن نفت نقشه بیگانگان یعنی آمریکا و انگلیس بود و پیشنهادهایی هم که برای پایان بخشیدن به اختلاف و راه انداختن مجدد صنعت نفت مطرح میگردید جزئی از همان نقشه تلقی می شد و دکتر مصدق چون عروسک خیمه شب بازی به اشاره و دستور اربابان حرکت میکرد.اما مصدق نیز در برابر حزب توده با بن بستی مضاعف رو به رو بود. مصدق حزب توده را بلندگوی روسها می دانست و به هیچ وجه نسبت به زعمای آن حزب خوشبین نبود. حزب توده از زمان ترور شاه در بهمن ماه ۱۳۲۷ غیر قانونی اعلام شده بود و مصدق می توانست از فعالیتهایی هم که در زیر نقاب نام های دیگر ولی توسط عاملان حزب توده انجام میشد جلوگیری نماید اما این کار با اصول دموکراسی

"جبهه ی ملی نقشی در ترور رزم آرا نداشت" عنوان یک گفتگو با دکتر فخرالدین عظیمی ست که در ماهنامه ی اندیشه ی پویا [ش؟] منتشر و در سایت تاریخ ایرانی بازنشر یافته است. در بخشی از این گفتگو، عظیمی به نقد خاطرات زنده یاد سحابی پرداخته است. می دانیم که کتاب خاطرات مهندس سحابی، به طور گسترده ای مورد استناد مخالفان و منتقدان جبهه ی ملی و دکتر مصدق قرار می گیرد. سحابی در بخشی از خاطرات خود از جلسه ی مشترک جبهه ملی و فداییان اسلام سخن گفته که طی آن طرفین در مورد ترور رزم آرا به اتفاق نظر می رسند. ذیلا بخشی از این نقد از نظر خوانندگان خواهد گذشت. نقد دکتر عظیمی البته حاوی برخی انگیزه خوانی ها در روش تاریخ نگاری زنده یاد سحابی نیز هست که صاحب این قلم با آن زاویه دارد اما از آنجا که کلیت حرف در مورد ظرافت ها و اِعمال دقت نظرهای لازم در خاطره نویسی حائز اهمیت و آموختنی ست، به نظر رسید در این روزها که سالگشت درگذشت زنده یاد سحابی - یکی از شریف ترین فرزندان ایران - است، خواندن آن خالی از لطف نباشد تا یادکردها صرفا به نکوداشت ها ختم نشود بلکه تذکاری هم برای ما در راه ماندگان باشد. متن کامل گفتگو را اینجا بخوانید.  نکته‌ای که برای من روشن نیست این است که چرا باید کسی مانند سحابی روایت فدائیان [اسلام] از نقش آن‌ها را بی‌هیچ تاملی بپذیرد و ادعاهای موجود را بدون آزمودن و سنجیدن در خور ذکر بداند؟ بی‌گمان همدلی او با فدائیان، به رغم انتقادهایی که به آن‌ها دارد، آشکار است ولی کار خاطره‌نگار این است که در برابر آیندگان احساس مسوولیت کند و هر شنیده‌ای را که در اثر گذشت زمان با تصورات و اوهام و خیالات زیادی آمیخته شده است، به عنوان واقعیت یا به شکلی که دیگران آن را واقعیت تصور کنند، منعکس نکند. به گمان من سحابی انسان نیک‌دلی بود اما در امر تاریخ نیک‌دلی مطرح نیست؛ آنچه مطرح است خردورزی، حقیقت و وجدان است. بهتر این بود که او از تاریخ‌نگاری بپرهیزد و به بازگفت آنچه خود دیده بود اکتفا کند. همچنین شایسته این بود که کسی با تعهدات اخلاقی و دینی او، دیگران - مخصوصا درگذشتگانی را که مجال دفاع از خود ندارند - مستقیم یا غیرمستقیم به مشارکت یا تبانی در قتل متهم نکند. نگرانی من این است که با توجه با مانوسات ذهنی رایج در ایران دربارهٔ تاریخ، این‌گونه ادعا‌ها در ذهنیت‌ها رسوب کند و برداشت‌های موجود از