♡ با هم بیندیشیم ♤

‍ 🔸برزیل و پلن رئال؛ چگونه یک برنامه اصلاحی، تورم چهاررقمی را شکست داد مهستان؛ سجاد بیاضی: برزیل تا اوایل دهه ۱۹۹۰ به یکی از نمادهای تورم مزمن جهان تبدیل شده بود؛ کشوری که در برخی سال‌ها تورم سالانه‌اش از ۲۰۰۰ درصد فراتر رفت. اما آنچه برزیل را از بسیاری کشورهای دیگر با سابقه مشابه متمایز می‌کند، این نیست که دچار ابرتورم شد؛ بلکه این است که سرانجام، پس از چهار برنامه اصلاحی ناکام، توانست با برنامه پنجم -«پلن رئال» (Plano Real) در سال ۱۹۹۴- این چرخه را برای همیشه بشکند. این تجربه، امروز یکی از موفق‌ترین و کم‌هزینه‌ترین برنامه‌های تثبیت اقتصادی در تاریخ اقتصاد جهان شناخته می‌شود؛ کم‌هزینه از این نظر که برخلاف بسیاری از تثبیت‌های مشابه، بدون رکود شدید یا بیکاری انفجاری به نتیجه رسید. چند فکت کلیدی درباره پلن رئال • پیش از پلن رئال، برزیل بین سال‌های ۱۹۸۶ تا ۱۹۹۴ پنج بار پول ملی خود را عوض کرد: کروزیرو، کروزادو، کروزادو نوو، کروزیرو (دوباره)، کروزیرو رئال، و سرانجام رئال. • تورم سالانه برزیل در ۱۹۹۰ به حدود ۲۹۴۸ درصد رسید؛ در آستانه معرفی پلن رئال در ژوئن ۱۹۹۴، نرخ تورم ۱۲‌ماهه به نزدیک ۴۹۲۳ درصد رسیده بود. • واحد محاسباتی URV که پایه پلن رئال بود، حدود ۴ ماه (مارس تا ژوئن ۱۹۹۴) پیش از معرفی پول واقعی مورد استفاده قرار گرفت. • نرخ فقر برزیل از حدود ۴۱٫۶ درصد در ۱۹۹۳ به ۳۳٫۸ درصد در ۱۹۹۵ کاهش یافت؛ تقریباً ۱۰ میلیون نفر از زیر خط فقر خارج شدند. • رئال، پس از بیش از سه دهه، هنوز واحد پول رسمی برزیل است؛ برخلاف چهار پول قبلی که هرکدام کمتر از چند سال دوام آوردند. چرا تثبیت‌های قبلی برزیل شکست خوردند؟ پیش از پلن رئال، برزیل چهار برنامه تثبیت را در فاصله سال‌های ۱۹۸۶ تا ۱۹۹۱ تجربه کرده بود («پلن کروزادو»، «پلن برسر»، «پلن ورائو» و «پلن کولور»). همه این برنامه‌ها یک ویژگی مشترک داشتند: تلاش برای متوقف‌کردن تورم از طریق کنترل مستقیم قیمت‌ها و دستمزدها، بدون اصلاح هم‌زمان و جدی کسری بودجه دولت. این الگو دقیقاً همان چیزی است که اقتصاددانانی مثل رودریگر و ساکس در نقد «تثبیت‌های ارتدوکس ناقص» توضیح داده‌اند: وقتی ریشه مالی تورم دست‌نخورده باقی می‌ماند، کنترل قیمت‌ها فقط تورم را سرکوب می‌کند، نه حذف؛ و به‌محض بازگشایی قیمت‌ها، تورم با شدت بیشتری بازمی‌گردد. نکته نظری دوم که در طراحی پلن رئال نقش کلیدی داشت، مفهوم «اینرسی تورمی» (Inertial Inflation) است؛ ایده‌ای که اقتصاددانان برزیلی مانند پرسیو آریدا و آندره لارا رسنده مطرح کردند. طبق این نظریه، در اقتصادهایی که سال‌ها با تورم بالا زندگی کرده‌اند، قراردادها، دستمزدها و قیمت‌ها به‌طور خودکار بر اساس تورم گذشته «شاخص‌گذاری» (Indexed) می‌شوند. این شاخص‌گذاری خودش تورم را در چرخه بعدی تکرار می‌کند، حتی اگر عامل اولیه تورم (مثلاً کسری بودجه) دیگر وجود نداشته باشد. مشکل اصلی، بنابراین، نه‌فقط حجم پول، بلکه حافظه ساختاری اقتصاد از تورم گذشته بود. ادامه یادداشت را در سایت «اخبار مهستان» بخوانید. @Akhbare_mahestan