♡ با هم بیندیشیم ♤

🌍 دروغی به نام روسیه ✍️ دکتر شعیب بهمن 🗣 هم‌زمان با تشدید تلاش‌ها برای تصویب کنوانسیون رژیم حقوقی کاسپین، یکی از استدلال‌های مکرر حامیان این سند، نقش‌آفرینی روسیه به عنوان محرک اصلی این پروژه بوده است. این گروه، با مطرح‌کردن نام مسکو، تلاش می‌کنند تا هرگونه نقد کارشناسی را به حاشیه برانند و فضایی دوگانه ایجاد کنند: از یک سو، منتقدان داخلی روابط با شرق را با این ترفند ساکت کنند و از سوی دیگر، جبهه‌ی مخالفان سنتی روسیه را علیه این کشور تحریک نمایند. اما واقعیت میدانی و ژئوپلیتیک، روایت دیگری را نشان می‌دهد. روسیه در شرایط کنونی جنگ اوکراین، نه‌تنها هیچ‌گونه فشاری بر ایران برای تصویب این کنوانسیون وارد نکرده، بلکه به دلیل منافع راهبردی خود در جنگ انرژی با غرب، عملاً تصویب این سند را به ضرر خود می‌داند. 🎭 بازی دو سربرد حامیان کنوانسیون نخستین هدف حامیان کنوانسیون از مطرح‌کردن نام روسیه، مقابله با آن بخش از منتقدان کنوانسیون است که به توسعه‌ی روابط با شرق (به‌ویژه روسیه و چین) اعتقاد دارند. این گروه، با القای این گزاره که «روسیه پشت این مسئله است»، سعی می‌کنند تا هرگونه مخالفت کارشناسی را به عنوان «ضدیت با سیاست همسویی با شرق» یا «حامی‌گری غرب» معرفی کنند. هدف دوم، تحریک جبهه‌ی مقابل - یعنی آن بخش از جامعه که به طور سنتی نگاه مثبتی به روسیه ندارد یا به گرایش‌های غرب‌گرایانه تمایل دارد - است. حامیان تصویب کنوانسیون با بزرگنمایی نقش مسکو تلاش می‌کنند تا ضدیت عمومی را علیه روسیه برانگیخته و از این طریق، کنوانسیون را به عنوان «ابزاری برای مقابله با نفوذ روسیه» در اذهان عمومی جا بیندازند. به عبارت روشن‌تر، نام روسیه، یک «سپر نمایشی» است که حامیان کنوانسیون، از آن به عنوان ابزاری دوگانه برای سرکوب مخالفان داخلی و بسیج مخالفان خارجی روسیه استفاده می‌کنند؛ در حالی که هیچ‌کدام از این دو هدف، ربطی به واقعیت منافع ملی ایران ندارد. ⚡️ چرا روسیه خواهان تصویب نیست؟ برخلاف ادعاهای مطرح‌شده، واقعیت کنونی میدان، روایت دیگری را اثبات می‌کند. روسیه در شرایط جنگ اوکراین و رویارویی انرژی با غرب، به شدت نگران افزایش صادرات انرژی کشورهای حوزه‌ی کاسپین (به‌ویژه ترکمنستان و قزاقستان) به اروپا از طریق خطوط لوله‌ی زیردریایی در بستر کاسپین است. تصویب کنوانسیون در ایران عملاً آخرین مانع را برای احداث خطوط لوله ترانس خزر برمی‌دارد و مزیت راهبردی روسیه در جنگ انرژی با غرب را از بین می‌برد. از این رو، روس‌ها در شرایط فعلی، نه‌تنها هیچ‌گونه درخواستی برای تصویب از ایران ندارند، بلکه از تصویب این کنوانسیون متضرر نیز می‌شوند. بنابراین، مطرح‌کردن نام روسیه به عنوان «محرک اصلی کنوانسیون»، نه‌تنها غیرواقعی است، بلکه یک وارونه‌نمایی عمدی از موضع واقعی مسکو در این پرونده به شمار می‌رود. 🔗 برای درک عمیق‌تر این تناقض، باید به چشم‌انداز انرژی اروپا و نقش کاسپین در آن نگاه کرد. اروپا که به شدت به دنبال جایگزینی برای گاز روسیه است، نگاه ویژه‌ای به منابع غنی گاز ترکمنستان و قزاقستان دارد. اما انتقال این منابع به غرب، نیازمند عبور از بستر دریای کاسپین است که تا پیش از این، به دلیل عدم قطعیت حقوقی، عملاً غیرممکن بود. تصویب کنوانسیون، این مانع حقوقی را برمی‌دارد و راه را برای احداث خطوط لوله‌ی زیردریایی (به‌ویژه با محوریت جمهوری آذربایجان و ترکیه) هموار می‌کند. چنین سناریویی، فشار انرژی اروپا بر روسیه را به شدت کاهش داده و عملاً «سلاح انرژی» را از دست مسکو می‌رباید. از این منظر، تصویب کنوانسیون، دقیقاً در نقطه‌ای قرار دارد که با منافع راهبردی روسیه در تعارض مستقیم است و البته در راستای منافع بلندمدت غرب قرار می‌گیرد. در چنین شرایطی، این سوال مطرح می‌شود که «چرا حامیان داخلی کنوانسیون، تصویب این سند را «خواسته‌ی مسکو» معرفی می‌کنند؟» پاسخ در همان «بازی دو سربرد» نهفته است: آنها از نام روسیه به عنوان «پوشش» استفاده می‌کنند تا چهره‌ی واقعی پروژه (یعنی حذف ایران از کریدورهای انرژی و تکمیل محاصره‌ی شمالی) را پنهان کنند. --- 🌐@ShuaibBahman