Post‍ کتاب «فیزیک و فلسفه؛ جدال یا هم‌سرنوشتی؟»

‍ کتاب «فیزیک و فلسفه؛ جدال یا هم‌سرنوشتی؟» از فلسفه طبیعی تا دانش پیچیدگی پس از مدت‌ها کار و بازنگری، کتاب «فیزیک و فلسفه؛ جدال یا هم‌سرنوشتی؟» را در کانال دانش پیچیدگی منتشر می‌کنم. این کتاب تلاشی است برای دنبال کردن یک مسیر تاریخی و فکری: از زمانی که مطالعه طبیعت هنوز بخشی از فلسفه طبیعی بود، تا استقلال تدریجی فیزیک، انقلاب علمی و روشنگری، شکل‌گیری تصویر مکانیکی از جهان، جدایی فیزیک از فلسفه و ظهور پوزیتیویسم و علم‌گرایی، سپس بحران تصویر کلاسیک در نسبیت و فیزیک کوانتومی، و سرانجام رسیدن به دانش پیچیدگی؛ جایی که بسیاری از پرسش‌های قدیمی دوباره، اما در صورت‌هایی تازه، پیش روی علم و فلسفه قرار می‌گیرند. کتاب در شش فصل این مسیر را دنبال می‌کند: فصل اول، «زمانی که فیزیک فلسفه بود»، به خاستگاه‌های فلسفه طبیعی و شکل‌گیری پرسش‌های نخستین درباره طبیعت، تغییر، ثبات، ماده و جهان می‌پردازد؛ زمانی که هنوز مرز روشنی میان فلسفه و مطالعه طبیعت وجود نداشت. فصل دوم، «انقلاب علمی و روشنگری»، به دگرگونی بزرگی می‌پردازد که با انقلاب علمی پدید آمد؛ دگرگونی‌ای که نه‌تنها روش شناخت طبیعت، بلکه تصویر انسان از جهان و بسیاری از بنیان‌های فکری و تمدنی دوران جدید را تغییر داد. فصل سوم، پیامدهای این تحول در جهان جدید را دنبال می‌کند؛ اینکه تصویر جدید از طبیعت و انسان چگونه بر اندیشه، فرهنگ، اخلاق، سیاست و مناسبات اجتماعی اثر گذاشت و چگونه علم جدید به یکی از نیروهای شکل‌دهنده جهان مدرن تبدیل شد. فصل چهارم، «فیزیک علیه فلسفه؟»، به دوره‌ای می‌رسد که فیزیک بیش از پیش از فلسفه فاصله می‌گیرد و پوزیتیویسم، فیزیک‌گرایی و علم‌گرایی می‌کوشند قلمرو معرفت علمی را از پرسش‌های متافیزیکی و فلسفی جدا کنند. در این فصل، مسئله فقط استقلال فیزیک نیست؛ پرسش این است که آیا علم می‌تواند بدون پرسش از مبانی، حدود و معنای خود به شناخت جهان ادامه دهد. فصل پنجم، «فیزیک جدید و بازگشت پرسش‌های فلسفی»، به نسبیت و فیزیک کوانتومی و بحران مفاهیمی می‌پردازد که در تصویر کلاسیک از جهان بدیهی به نظر می‌رسیدند؛ از زمان و فضا گرفته تا ماده، مشاهده، علیت، واقعیت و حدود شناخت. در اینجا مسئله این نیست که فیزیک شکست خورده است، بلکه برعکس، گسترش قدرت فیزیک خود پرسش‌های بنیادی تازه‌ای ایجاد کرده است. فصل ششم، «فیزیک پیچیدگی و بازپرسش فلسفی»، به دانش پیچیدگی می‌رسد؛ دانشی که با مفاهیمی مانند سیستم، شبکه، رابطه، ظهور، خودسازمان‌یابی، نظم، علیت، مقیاس، زمان، اطلاعات و شناخت، میدان پرسش‌های علمی را گسترده‌تر می‌کند. در این فصل بررسی می‌شود که این دانش چگونه مسائل قدیمی جزء و کل، شیء و رابطه، نظم و بی‌نظمی، قانون و علیت، زمان، اطلاعات و شناخت را در صورت‌هایی تازه پیش روی علم و فلسفه قرار می‌دهد و حتی چگونه می‌توان خود جهان را به‌مثابه یک مسئله پیچیده دوباره مورد پرسش قرار داد. بنابراین این کتاب صرفاً تاریخ فیزیک یا تاریخ فلسفه نیست. مسئله اصلی آن دنبال کردن رابطه‌ای است که در طول تاریخ میان شناخت علمی و پرسش فلسفی شکل گرفته است: هر بار که علم بخشی از جهان را بهتر شناخته، چه پرسش‌های تازه‌ای درباره خودِ جهان، درباره ابزار شناخت و درباره حدود همان دانشی که به دست آورده، پدید آمده است؟ در این مسیر، کتاب از یک «هم‌سرنوشتی» میان فیزیک و فلسفه سخن می‌گوید؛ نه به این معنا که این دو یکی هستند یا باید جای یکدیگر را بگیرند، بلکه به این معنا که گسترش دانش علمی بارها صورت پرسش‌های فلسفی را تغییر داده و خودِ دانش نیز از این بازپرسش‌ها بی‌نصیب نمانده است. این کتاب به‌صورت رایگان و در شش فصل در کانال «دانش پیچیدگی» در دسترس علاقه‌مندان قرار می‌گیرد. اگر به تاریخ فیزیک و فلسفه، تحول تصویر انسان از جهان، مسائل بنیادین فیزیک جدید و نسبت آنها با دانش پیچیدگی علاقه‌مندید، می‌توانید این سفر را از فصل اول آغاز کنید و تا مرزهای امروزی پرسش‌های مشترک فیزیک، دانش پیچیدگی و فلسفه ادامه دهید. در این کتاب عمداً از ورود به فرمول‌های سنگین ریاضی و فیزیک و نیز از پیچیده‌کردن بحث با مناظرات و اصطلاحات مغلق فلسفی پرهیز شده و تلاش شده است مفاهیم پیچیده در زبانی روان و قابل‌فهم برای خواننده‌ای با آشنایی مقدماتی با فیزیک و فلسفه بیان شوند. ارادتمند همگی-مسعود امیرزاده https://t.me/complexitythinking