گفتگو با سیاست‌نامه

🔺آیا جهان در مسیر تکرار اشتباهات تاریخی پیش از جنگ‌های بزرگ قرار گرفته است؟ 🔻هشدار حقوقدانان آمریکایی درباره جنگ ایران 🖌نویسنده: نیروانا مهرآیین، دکتر نیروانا مهرآیین، متخصص حقوق بین الملل دیپلماسی ایرانی: بیش از ۱۰۰ متخصص، استاد و پژوهشگر حقوق بین‌الملل در ایالات متحده با انتشار نامه‌ای درباره پیامدهای حقوقی و انسانی جنگ ایران هشدار داده‌اند؛ هشداری که فراتر از یک مناقشه نظامی میان کشورها، به نگرانی عمیق درباره آینده نظم حقوقی بین‌المللی و تضعیف قواعدی بازمی‌گردد که پس از جنگ‌های بزرگ برای جلوگیری از تکرار فجایع انسانی شکل گرفتند. این نامه که توسط چهره‌هایی همچون تام داننباوم، ربکا همیلتون، عادل احمد حق، اونا آ. هاتاوی و گابور رونا تهیه شده و به امضای بیش از ۱۰۰ کارشناس حقوق بین‌الملل آمریکایی رسیده است، اقدامات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران را از منظر منشور سازمان ملل متحد، حقوق بشردوستانه بین‌المللی و حقوق جنگ مورد بررسی قرار می‌دهد. نویسندگان این نامه با اشاره به تجربه تاریخی جامعه ملل پس از جنگ جهانی اول و شکل‌گیری سازمان ملل متحد پس از جنگ جهانی دوم، هشدار داده‌اند که بی‌اعتنایی قدرت‌های بزرگ به قواعد حقوق بین‌الملل می‌تواند همان شکاف‌هایی را ایجاد کند که در گذشته زمینه‌ساز گسترش بحران‌های جهانی شده بود. آنان تأکید کرده‌اند که مشروعیت نظام بین‌المللی تنها زمانی حفظ می‌شود که قواعد حقوقی برای همه کشورها، حتی قدرت‌های بزرگ، به صورت برابر اجرا شود. در مقاله‌ای با عنوان «بیش از ۱۰۰ کارشناس حقوق بین‌الملل هشدار می‌دهند: حملات آمریکا به ایران منشور سازمان ملل را نقض می‌کند و ممکن است جنایت جنگی باشد» که به قلم تام داننباوم، ربکا همیلتون، عادل احمد حق، اونا آ. هاتاوی و گابور رونا در تاریخ ۱۳ آوریل ۲۰۲۶ منتشر شد، نویسندگان اعلام کردند که آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران نگرانی‌های جدی درباره نقض حقوق بین‌الملل ایجاد کرده است. آنان در این بیانیه تصریح کرده‌اند که بررسی رفتار طرف‌های درگیر باید بر اساس اصول یکسان حقوقی انجام شود و هیچ کشوری نباید خود را فراتر از قواعد پذیرفته‌شده بین‌المللی بداند.یکی از محورهای اصلی نگرانی این حقوقدانان، موضوع منع توسل به زور در روابط بین‌الملل (Jus ad Bellum) است. آنان استدلال کرده‌اند که مطابق منشور سازمان ملل متحد، استفاده از نیروی نظامی علیه یک کشور تنها در شرایط دفاع مشروع در برابر حمله مسلحانه واقعی یا قریب‌الوقوع، یا با مجوز شورای امنیت سازمان ملل امکان‌پذیر است. به گفته امضاکنندگان نامه، شورای امنیت مجوزی برای این حملات صادر نکرده و شواهدی که بتواند ادعای وجود یک تهدید قریب‌الوقوع از سوی ایران را ثابت کند، ارائه نشده است. این گروه از متخصصان حقوقی همچنین به دیدگاه شماری از کارشناسان حقوق بین‌الملل اشاره کرده‌اند که اقدامات آمریکا و اسرائیل را مغایر با اصول منشور ملل متحد ارزیابی کرده‌اند. آنان همچنین به موضع آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، اشاره کرده‌اند که حملات را عاملی تضعیف‌کننده صلح و امنیت بین‌المللی دانسته است. بخش دیگری از نگرانی‌های مطرح‌شده در این نامه به حقوق بشردوستانه بین‌المللی و نحوه انجام عملیات نظامی (Jus in Bello) مربوط است. نویسندگان تأکید کرده‌اند که حتی در شرایط جنگ، طرف‌های درگیر موظف‌اند میان اهداف نظامی و غیرنظامیان تفکیک قائل شوند و حملاتی که موجب آسیب نامتناسب به غیرنظامیان یا تخریب اهداف غیرنظامی شود، می‌تواند ناقض قواعد حقوق جنگ باشد. در این زمینه، حمله به مدرسه ابتدایی شجره طیبه در میناب ایران به عنوان یکی از نمونه‌های نگران‌کننده مطرح شده است. بر اساس این نامه، این مدرسه در جریان حملات ۲۸ فوریه هدف قرار گرفت و مقام‌های ایرانی اعلام کردند که دست‌کم ۱۷۵ نفر، از جمله شمار زیادی کودک، در این حمله کشته شدند. نویسندگان نامه با استناد به اطلاعات موجود و تصاویر ماهواره‌ای تجاری اظهار کرده‌اند که این ساختمان برای سال‌ها به عنوان مدرسه مورد استفاده قرار می‌گرفته است. آنان معتقدند در صورت اثبات بی‌احتیاطی یا بی‌مبالاتی مسئولان حمله، این اقدام می‌تواند از منظر حقوق کیفری بین‌المللی واجد عنوان جنایت جنگی باشد.حقوقدانان آمریکایی همچنین نسبت به حملات به زیرساخت‌های حیاتی مانند تأسیسات انرژی، آب و مراکز غیرنظامی ابراز نگرانی کرده‌اند. آنان یادآور شده‌اند که حقوق بشردوستانه بین‌المللی از تأسیساتی که برای بقای جمعیت غیرنظامی ضروری هستند، حمایت می‌کند و حمله به چنین اهدافی تنها در شرایط بسیار محدود و با رعایت کامل اصول ضرورت نظامی، تناسب و اقدامات احتیاطی امکان‌پذیر است.در نامه این کارشناسان، اظهارات برخی مقام‌های آمریکایی نیز به عنوان عاملی نگران‌کننده مورد توجه قرار گرفته است.