گفتگوی ⁨کانال حمید آصفی⁩

امنیت، اقتصاد و سرمایه اجتماعی سه ضلع یک مثلث‌اند امنیت پایدار، صرفاً محصول توان نظامی نیست. اقتصاد ضعیف، سرمایه اجتماعی فرسوده و بی‌اعتمادی عمومی، حتی قدرتمندترین ساختارهای امنیتی را نیز آسیب‌پذیر می‌کنند. همان‌گونه که اقتصاد بدون امنیت شکوفا نمی‌شود، امنیت نیز بدون سرمایه اجتماعی پایدار نخواهد بود. از این رو، هر راهبرد ملی باید این سه حوزه را هم‌زمان تقویت کند. قدرت ملی زمانی افزایش می‌یابد که شهروندان احساس کنند آینده‌ای روشن پیش روی آنان قرار دارد و میان امنیت کشور و کیفیت زندگی خود رابطه‌ای مستقیم وجود دارد. بازدارندگی برای جلوگیری از جنگ است، نه ماندن در جنگ یکی از خطاهای رایج در تحلیل‌های راهبردی آن است که بازدارندگی را با استمرار وضعیت بحرانی اشتباه می‌گیرند. بازدارندگی، ابزاری برای جلوگیری از جنگ است، نه هدف سیاست. همان‌گونه که مذاکره نیز هدف نیست؛ بلکه ابزاری برای تأمین منافع ملی است. اگر هر دو ابزار، جای هدف را بگیرند، کشور در چرخه‌ای بی‌پایان گرفتار خواهد شد. هدف نهایی باید ایجاد شرایطی باشد که ملت بتواند با امنیت بیشتر، رفاه بالاتر و امید بیشتر زندگی کند. طراحی پایان بحران هر بحران، باید پایان مشخصی داشته باشد. اگر کشوری نتواند تصویر روشنی از پایان بحران ترسیم کند، ممکن است در هر مرحله احساس پیروزی کند، اما همچنان در همان بحران باقی بماند. از همین رو، ایران نیازمند «نقشه پایان بحران» است. این نقشه باید به پرسش‌هایی اساسی پاسخ دهد: امنیت مطلوب ایران چیست؟ کدام منافع ملی غیرقابل مذاکره‌اند؟ در چه حوزه‌هایی امکان انعطاف وجود دارد؟ موفقیت با چه شاخص‌هایی سنجیده می‌شود؟ نقطه‌ای که بتوان گفت بحران پایان یافته، کجاست؟ بدون پاسخ به این پرسش‌ها، تصمیم‌ها ناگزیر واکنشی خواهند بود. از تعلیق به تعادل اگر مهم‌ترین خطر امروز ایران «تعلیق راهبردی» باشد، مهم‌ترین هدف نیز باید رسیدن به تعادل راهبردی باشد. تعادل، به معنای حذف تهدیدها نیست؛ بلکه به معنای افزایش ظرفیت کشور برای مدیریت عقلانی آنها، بدون فرسایش جامعه و اقتصاد است. تعادل زمانی شکل می‌گیرد که میان امنیت و توسعه، قدرت و دیپلماسی، استقلال و تعامل، بازدارندگی و امید اجتماعی، رابطه‌ای متوازن برقرار شود. کشوری که بتواند چنین تعادلی ایجاد کند، نه اسیر هیجان‌های لحظه‌ای خواهد شد و نه در وضعیت انتظار دائمی باقی خواهد ماند. جمع‌بندی ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به گذار از «مدیریت بحران» به «طراحی پایان بحران» نیاز دارد. قدرت واقعی یک کشور، تنها در توان پاسخ به تهدیدها نیست؛ بلکه در توانایی تبدیل این قدرت به تصمیم‌های هوشمندانه، آینده‌نگر و مبتنی بر منافع ملی است. تعلیق راهبردی، اگرچه ممکن است بدون جنگ ادامه یابد، اما می‌تواند به اندازه یک جنگ طولانی، سرمایه‌های ملی را فرسوده کند. راه برون‌رفت از این وضعیت، نه انفعال است و نه شتاب‌زدگی؛ بلکه استقرار حکمرانی راهبردی یادگیرنده است؛ حکمرانی‌ای که با اتکا به دانش، گفت‌وگوی ملی، تصمیم‌سازی عقلانی و انسجام در اجرا، بتواند کشور را از چرخه واکنش‌های مستمر خارج کرده و به مسیر توسعه پایدار بازگرداند. در نهایت، پرسش اصلی پیش روی ایران این نیست که بحران بعدی چه زمانی رخ خواهد داد؛ بلکه این است که آیا اراده و توان طراحی پایان بحران را داریم؟ پاسخ به این پرسش، سرنوشت آینده ایران را بیش از هر عامل خارجی رقم خواهد زد.