📚گروه الغدیر📚

🔖 اعتبارسنجی «النساء نواقص العقول» در نهج‌البلاغه -(آینه پژوهش، آذر و دی ۱۴۰۲) 🔴 خطبۀ ۸۰ نهج‌البلاغه از دیرباز محل بحث بود ولی در دوران معاصر که نهج‌البلاغه از منظر اجتماعی برای شیعیان محوریت یافت، بیش از پیش جدال‌انگیز شد. در برخی پژوهش‌ها تلاش شد تا منبع خطبه شناسایی و نقد گردد، اما از آن‌جا که این خطبه نیز مانند اکثر خطبه‌های نهج‌البلاغه بدون اسناد و منبع نقل شده،‌ پژوهش‌ها به سرانجام نمی‌رسید. برخی محققان حدس زدند که سید رضی خطبۀ ۸۰ را از نامه‌ای منسوب به امام علی ع در کتاب المسترشد برگرفته است، ولی این حدس با چند اشکال مواجه است و نمی‌توانیم پژوهش پیرامون منبع خطبه را خاتمه‌یافته تلقی کنیم. این نوشتار، گام به گام، با سیر تدوین نهج‌البلاغه همراه می‌شود و با روش «نقد منبع» نشان می‌دهد که چگونه این خطبه، حاصل ادغام دو سخن کوتاه‌تر است که اولی آن‌ها، شامل عبارت «النساء‌ نواقص العقول»، برگرفته از تحریری ساختگی از نامه‌ای منسوب به امام علی ع است. در گام نخست خواهیم دید که سیدرضی این خطبه را از اثر پیشین خود، خصائص‌الائمه، برگرفته و در بخش‌ خطبه‌های نهج‌البلاغه گنجانده است. نتیجۀ‌ این کار، ادغام دو سخن مستقل پیاپی از خصائص‌الائمه و ارائۀ آن‌ها در قالب خطبۀ ۸۰ است. در گام بعدی، با کنار هم گذاشتن شواهد گوناگون خواهیم دید که سخن اول در کتاب خصائص‌الائمه، که بعدتر نیمۀ اول خطبۀ ۸۰ را شکل داده، از تحریر بلند نامه‌ای منسوب به امام علی ع در کتاب رسائل الائمة کلینی برگرفته شده است. پس برای اعتبارسنجی خطبۀ ۸۰ نیاز است که به سراغ منبع اصلی سیدرضی برویم. آن‌جاست که مقایسۀ تحریر منبع سیدرضی با دیگر تحریرهایی که از آن نامه در دست است، کمک می‌کند تا دربارۀ میزان اعتبار بخش اول خطبۀ ۸۰ به قضاوت نهایی دست یابیم. حاصل این تحقیق نشان می‌دهد که نامه‌ای که منبع سیدرضی به آن رجوع کرده، متنی تحریف‌شده بوده و عبارت «النساء نواقص العقول» از جملۀ زیاداتی است که در طی زمان به متن اولیة آن راه یافته است. در گام آخر، به جستجوی منبع عبارت مشهور این تحریر دربارۀ زنان می‌پردازیم و با این مطلب مواجه می‌شویم که این بخش -که در تحریرهای کهن نامه وجود ندارد- نقل به مضمون روایتی منسوب به صحابه است که در منابع اهل سنت رواج داشته و سیدرضی با تقطیع این بخش تحریف‌شده از نامه، آن را به طور مستقل آورده و عنوانی نادرست، بر آن نهاده است. @Archive_fem