Güney Azərbaycan SƏSİ

قسمت ۱ از ۲ #سلسله_جستارها: جنگ ایران و معماری ژئوپلیتیکی خاورمیانه جدید؛ مطالعه‌ای درباره بازآرایی قدرت، بحران دولت و نظم نوین منطقه‌ای 🔲فصل ششم: بازآرایی ژئوپلیتیکی غرب آسیا؛ از تغییر حکومت‌ها تا بازتعریف جغرافیای سیاسی منطقه اگر نیمه دوم قرن بیستم، دوران رقابت بر سر ایدئولوژی بود و سه دهه نخست پس از جنگ سرد، دوران رقابت بر سر رژیم‌های سیاسی، اکنون جهان وارد مرحله‌ای شده است که موضوع اصلی آن، بازتعریف جغرافیای سیاسی است. قدرت‌های بزرگ، بیش از آنکه به دنبال تغییر دولت‌ها باشند، در پی تغییر محیط ژئوپلیتیکی‌اند. از این منظر، آنچه امروز در غرب آسیا جریان دارد، صرفاً مجموعه‌ای از جنگ‌های پراکنده یا اختلافات منطقه‌ای نیست، بلکه بخشی از پروژه‌ای وسیع‌تر برای بازآرایی فضای ژئوپلیتیکی میان مدیترانه، دریای سرخ، خلیج فارس، قفقاز و آسیای مرکزی است. در این چارچوب، ایران صرفاً یک کشور نیست؛ بلکه یکی از آخرین گره‌های ژئوپلیتیکی است که هنوز نظم منطقه‌ای جدید پیرامون آن تثبیت نشده است. در دو دهه گذشته، افغانستان، عراق، سوریه، لبنان، یمن و تا حدودی لیبی، هر یک به شکلی وارد فرآیند بازتعریف ساختار قدرت شدند. در همه این موارد، اگرچه دلایل داخلی نقش مهمی داشتند، اما نتیجه نهایی تنها تغییر حکومت نبود؛ بلکه تغییر توازن ژئوپلیتیکی منطقه بود. بنابراین، تحلیل ایران نیز نباید در چارچوب سیاست داخلی محدود شود، بلکه باید در متن همین روند بزرگ‌تر مورد بررسی قرار گیرد. ۱. جایگاه ژئوپلیتیکی ایران در نظریه‌های کلاسیک و مدرن در میان کشورهای خاورمیانه، ایران جایگاهی دارد که آن را از بسیاری از بازیگران منطقه متمایز می‌کند. این تمایز صرفاً به وسعت سرزمینی، جمعیت یا منابع عظیم انرژی محدود نمی‌شود؛ بلکه از موقعیت ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیک ایران ناشی می‌شود. کمتر کشوری در غرب آسیا را می‌توان یافت که هم‌زمان چهار حوزه ژئوپلیتیکی مهم ــ قفقاز، آسیای مرکزی، خلیج فارس و شامات/شبه‌قاره ــ را به یکدیگر متصل کند. همین ویژگی موجب شده است که هر تحول اساسی در ایران، تنها یک مسئله داخلی تلقی نشود، بلکه پیامدهایی فراتر از مرزهای کشور داشته باشد. از دیدگاه ژئوپلیتیک کلاسیک، هالفورد مکیندر معتقد بود هر قدرتی که بتواند بر قلب اوراسیا تسلط یابد، در نهایت بر نظم جهانی اثر تعیین‌کننده خواهد گذاشت. هرچند نظریه مکین