Design + AI

خودم رو میتونم جای کاربر بزارم یا نه!؟ Curse of Knowledge؛ یک حقیقت علمی یا بهانه‌ای برای تست نکردن فکر خودمان؟ «من به عنوان کاربر فکر می‌کنم این واضحه…» «خودمو می‌ذارم جای کاربر، به نظرم اینجا مشکلی نداره…» این جمله‌ها رو زیاد می‌شنوم.نه فقط از طراح‌ها؛ از PMها، دولوپرها و حتی آدم‌هایی که تصمیم نهایی محصول رو می‌گیرن.از اون طرف هم معمولاً یه جواب آماده داریم: «تو نمی‌تونی خودتو جای کاربر بذاری. دچار مرض و نفرین دانش و اگاهی(Curse of Knowledge) شدی.» حرف درستی به نظر می‌رسه.ولی یه سؤال: واقعاً نمی‌تونیم؟!!؟اصلا کی گفته که نمیتونیم ؟!!؟؟ تعصبات طراحی رو بزاریم کنار کمی واقعی نگاه کنیم. اصلاً این نفرین دانش چیه؟ این «نفرین دانش» یه پدیده شناختی واقعیه.خیلی ساده یعنی وقتی یه چیزی رو می‌دونی، برات سخت‌تر می‌شه تصور کنی که یه نفر دیگه اون رو نمی‌دونه.برای ماهایی که محصول می‌سازیم، این اتفاق خیلی راحت می‌افته.چون ما چند هفته، چند ماه یا حتی چند سال با یه محصول زندگی کردیم.اسم فلوها رو می‌دونیم.منطق سیستم رو می‌دونیم.می‌دونیم هر دکمه دقیقاً چه کاری می‌کنه.حتی اصطلاحات داخلی تیم هم برامون عادی شده.بعد یه روز به یه صفحه نگاه می‌کنیم و می‌گیم:«خب این که کاملاً واضحه.» ولی واضحه برای کی؟ یه مثال ساده فرض کن یه تیم داره یه نرم‌افزار مدیریت مالی برای کسب‌وکارهای کوچیک می‌سازه.تیم مدت‌هاست با مفاهیمی مثل «دوره مالی»، «تطبیق تراکنش» و «تسویه» کار کرده.برای خودشون کاملاً مشخصه «تسویه» یعنی چی.حالا یه دکمه می‌ذارن: تسویه یک کاربر که اولین بار وارد سیستم شده ممکنه با خودش بگه:«تسویه یعنی چی؟» «یعنی پول از حسابم خارج می‌شه؟» «الان باید اینو بزنم؟» و تیم احتمالاً با تعجب می‌گه: «ولی تسویه دیگه! اسمش کاملاً مشخصه.» نه. برای تیم مشخصه. چون تیم داستان پشت این کلمه رو می‌دونه. کاربر فقط خود کلمه رو می‌بینه. اما اینجا یه سؤال مهم‌تر مطرح می‌شه آیا واقعاً نمی‌تونیم خودمون رو جای کاربر بذاریم؟ اینجا به نظرم باید کمی در تعریف رایج نفرین دانش دقت کنیم. از این گزاره: دانش قبلی ما می‌تونه قضاوتمون رو دچار bias کنه. نباید مستقیم برسیم به این نتیجه که: پس ما قادر نیستیم perspective کاربر رو بفهمیم. این دو تا حرف یکی نیستن. زاویه گیری یا Perspective Taking همیشه بی‌فایده نیست در یک مجموعه پژوه