کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران

اوپن ای آی و انتشار صدها نتیجه تازه ریاضی با کمک هوش مصنوعی شرکت OpenAI در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ مجموعه‌ای کم‌سابقه از نتایج پژوهشی ریاضی را منتشر کرد که توسط یکی از مدل‌های پیشرفته و هنوز منتشرنشده این شرکت تولید شده‌اند. همین رویداد سبب شد نشریه New Scientist تیتر بزند: «OpenAI در یک نوبت ۷۲۲ کشف ریاضی را اعلام کرد.» با این حال، تعبیر دقیق‌تر این است که ۷۲۲ دست‌نوشته پژوهشی در قالب ۳۷۲ خانواده از نتایج مرتبط منتشر شده است؛ بنابراین هنوز نمی‌توان از ۷۲۲ کشف مستقل و قطعی سخن گفت. هوش مصنوعی چگونه به این نتایج رسیده است؟ برخلاف آزمون‌های ریاضی معمول که پاسخ مسائل از قبل معلوم است، OpenAI مدل خود را با هزاران مسئله باز پژوهشی روبه‌رو کرده است؛ یعنی مسائلی که پاسخ آنها در ادبیات علمی شناخته نشده یا هنوز حل نشده‌اند. حاصل کار مجموعه بزرگی از برهان‌ها، رد برخی حدس‌ها، بهبود نتایج قبلی و پیشنهاد نتایج تازه در حوزه‌هایی مانند نظریه اعداد، جبر، هندسه، منطق، علوم کامپیوتر نظری، فیزیک ریاضی و معادلات دیفرانسیل بوده است. این اتفاق ادامه روندی است که پیش‌تر نیز دیده شده بود. OpenAI در اوت ۲۰۲۶ ده پیشرفت مهم ریاضی و علوم کامپیوتر نظری حاصل از مدل‌های خود را منتشر کرده بود و یکی از مدل‌های این شرکت نیز توانسته بود حدسی قدیمی در مسئله «فاصله واحد اردوش» را رد کند. آیا واقعاً ۷۲۲ کشف ریاضی انجام شده است؟ هنوز برای چنین نتیجه‌گیری‌ای زود است. آنچه منتشر شده ۷۲۲ دست‌نوشته حاوی ادعاهای ریاضی است و همه آنها هنوز فرایند معمول بررسی مستقل و داوری تخصصی را طی نکرده‌اند. OpenAI برای افزایش اطمینان از صحت برخی نتایج از Lean، سامانه رایانه‌ای بررسی رسمی اثبات‌های ریاضی، نیز استفاده کرده است. اما حتی یک اثبات رسمی صحیح لزوماً ثابت نمی‌کند که نتیجه از نظر علمی جدید و مهم است. ریاضی‌دانان باید بررسی کنند که مسئله درست صورت‌بندی شده، نتیجه قبلاً منتشر نشده و اهمیت ادعاشده را دارد. چرا این خبر اهمیت دارد؟ تا چند سال پیش، موفقیت هوش مصنوعی در ریاضیات بیشتر با حل مسائل المپیادی یا پرسش‌هایی سنجیده می‌شد که انسان پاسخشان را از قبل می‌دانست. اکنون مدل‌ها وارد مرحله متفاوتی شده‌اند: تلاش برای حل مسائل باز و تولید دانش علمی جدید. اگر بررسی مستقل نشان دهد که حتی بخش قابل توجهی از این صدها نتیجه صحیح و بدیع است،