Беларускі інстытут публічнай гісторыі

🌱 Іронія гістарычных дат у Гродне: 4 кастрычніка ў горадзе адкрылі два зусім розныя помнікі 🤩105 год таму, у 1921 годзе, на плошчы Тызенгаўза адкрыўся помнік Свабоды — стэла ў гонар гродзенцаў, якія загінулі падчас бальшавіцка-польскай вайны 1919–1921 гадоў. Помнік прастаяў да 1939-га, калі з прыходам савецкай улады яго зруйнавалі. 🤩Роўна праз 66 гадоў, 4 кастрычніка 1987 года, ужо на суседняй плошчы Леніна з’явілася бронзавая скульптура Уладзіміра Леніна вышынёй пяць метраў. Яе прымеркавалі да 70-й гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі. Аўтарам стаў савецкі скульптар Заір Азгур. Telegram-канал @hrodna1127 адзначае, што папярэдні «Ленін» стаяў на ўваходзе ў Парк Жылібера — спіной да вечнага агню і з рукой, узнятай у бок вуліцы Горкага. У Гродне жартуюць, што «Ільіч» паказваў на «сытыя Балтыйскія краіны, дзе ёсць кілбаса і сыр».

Ужо сёння Мікола Волкаў раскажа пра «Украіну» ў Вялікім Княстве Літоўскім У межах рубрыкі «Ранні новы час. Вялікае Княства Літоўскае» адбудзецца вэбінар даследчыка ВКЛ, супрацоўніка Інстытута гісторыі Польскай акадэміі навук, к.г.н. Міколы Волкава. Тэма — «“Украіна” ў Вялікім Княстве Літоўскім у канцы XV — сярэдзіне XVII ст.» Даследчык раскажа пра функцыянаванне і эвалюцыю паняццяў «украіна» і «пагранічча» ў ВКЛ ад канца XV да сярэдзіны XVII ст. На падставе пісьмовых крыніц і картаграфічных матэрыялаў ён пакажа, якія землі называлі «ўкраінамі», як гэтае паняцце было звязана з ваеннай небяспекай і абаронай межаў і як змянялася з цягам часу. Асобная ўвага будзе прысвечана таму, як у XVII ст. разам з пераходам справаводства ВКЛ на польскую мову паняцце «ўкраіна» выцяснялася больш нейтральным «паграніччам», а паралельна ў крыніцах замацоўваўся макратапонім Украіна. 🕕 5 кастрычніка, 18:00 💻 Zoom 🗣 Беларуская мова 🔗 Падрабязнасці і спасылка на далучэнне

Пяць метраў асманскай вязі. У Варшаве паказалі ўнікальны мірны трактат, за які сваім жыццём заплаціў найвялікшы вайскавод ВКЛ Ян Караль Хадкевіч У польскай сталіцы ўпершыню за доўгі час выставілі на агляд унікальны пяціметровы мірны дагавор, які завяршыў адно з найбольш драматычных сутыкненняў Рэчы Паспалітай з Асманскай імперыяй. Манументальны скрутак стаў фінальнай кропкай у вайне, якая каштавала жыцця выбітнаму вайскаводу Вялікага Княства Літоўскага, графу на Шклове і Быхаве. https://nashaniva.com/406057 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/406057

Сёньня ў Чэхіі адзначаюць 90-годзьдзе Вацлава Гавэла (1936-2011), драматурга, дысыдэнта, апошняга прэзыдэнта Чэхаславаччыны і першага прэзыдэнта сучаснай Чэскай Рэспублікі. Гавэл падтрымліваў беларускі дэмакратычны рух, а за тры дні да сваёй сьмерці ў 2011-м напісаў ліст у падтрымку беларускіх палітвязьняў. А што вы ведаеце пра ягоныя сувязі зь Беларусьсю? Што вы ведаеце пра вялікага сябра Беларусі? ТЭСТ: https://smarturl.click/kja6

Як склаўся лёс беларускіх архіваў у амерыканскім Саўт-Рыверы? Матэрыялаў, што дакументавалі жыццё беларускай дыяспары ў ЗША, там больш няма. Куды яны падзеліся? https://nashaniva.com/406149 Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/406149

📷 У Вільні адкрываецца выстава да 150-годдзя Яна Булгака 7 кастрычніка ў Signatarų namai адкрыецца выстава, прысвечаная аднаму з найвядомейшых фатографаў Вільні — Яну Булгаку. На працягу больш як 30 гадоў, у 1912–1944 гадах, ён стварыў велізарны архіў здымкаў горада, які сёння мае не толькі мастацкую, але і гістарычную каштоўнасць. Булгак быў адным з найбольш значных прадстаўнікоў піктарыялізму — кірунку, што імкнуўся наблізіць фатаграфію да жывапісу. Таму яго панарамы, вуліцы і архітэктурныя ансамблі Вільні — гэта не проста дакументальныя кадры, а мастацкія апавяданні пра горад. У экспазіцыі таксама можна будзе пабачыць здымкі 1944 года. Пасля баёў за Вільню Булгак разам з сынам Янушам фіксаваў разбураныя кварталы. Так на выставе сустракаюцца два абліччы аднаго горада — Вільня, поўная прыгажосці, і Вільня, пазначаная вайной і стратамі. 📆 Адкрыццё: 7 кастрычніка, 17:30 📍 Signatarų namai, Pilies g. 26 🗓 Да 6 студзеня 🎟 Уваход вольны

✝️На «Навагрудскую Галгофу» прайшоў хрэсны ход — тут пасля анексіі Заходняй Беларусі СССР закатавалі праваслаўнага святара 3 кастрычніка ў Навагрудскім раёне прайшоў штогадовы хрэсны ход на «Навагрудскую Галгофу» — месца гібелі протаіерэя Мікалая Нядзвецкага, піша ў сваім Telegram-канале @christianvision. Перад шэсцем у храме Успення Прасвятой Багародзіцы ў Ваўковічах адбылася саборная літургія, якую ўзначаліў благачынны Навагрудскай царкоўнай акругі протаіерэй Анатоль Герасімук. У хрэсным ходзе ўдзельнічалі святары Навагрудскага і Карэліцкага благачынняў, пілігрымы, мясцовыя жыхары і навучэнцы кадэцкіх класаў школы № 7 Навагрудка. Мікалай Нядзвецкі служыў у Ваўковічах з 1921 года. У 1930-я гады многія святары з'язджалі ў Польшчу, аднак ён, нягледзячы на ўгаворванні, застаўся на сваім прыходзе разам з жонкай і дачкой. Пасля ўступлення Чырвонай арміі ў Заходнюю Беларусь у 1939 годзе святара схапілі мясцовыя ўдзельнікі падпольнай партыйнай ячэйкі. Паводле царкоўнага апісання яго гібелі, Нядзвецкага вялі праз навакольныя вёскі, збівалі і здзекаваліся з яго. На хутары Касьянава цяжка параненага святара на два дні зачынілі ў падвале. Мясцовыя жыхары не наважваліся яму дапамагчы праз страх. На трэці дзень Мікалая Нядзвецкага вывелі на лясістую гару, дзе забілі. Паводле апісанняў, перад смерцю святара жорстка катавалі: яму нанеслі шматлікія калецтвы, прывязвалі да каня і цягнулі па зямлі. Царкоўная традыцыя захавала сведчанне, што нават падчас катаванняў Нядзвецкі працягваў маліцца за сваіх катаў. За гэта яму адрэзалі язык, пасля чаго звязанага святара некалькі разоў скідалі ў выкапаную магілу, пакуль ён не памёр. Цяпер месца яго гібелі вядомае як «Навагрудская Галгофа», а хрэсны ход сюды праводзяць штогод. Пры гэтым узнікае пытанне, як ушанаванне памяці святара, закатаванага неўзабаве пасля прыходу савецкай улады ў Заходнюю Беларусь, суадносіцца з дзяржаўным Днём народнага адзінства, які ў Беларусі пачалі адзначаць у 2021 годзе ў памяць пра падзеі верасня 1939-г