ဓမ္မတရား(ဆွေးနွေးရာ)☸

ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေနှင့် အဘိဓမ္မာ သင်ကြားချက်များအရ ဘက်တီးရီးယား (Bacteria)၊ ဗိုင်းရပ်စ် (Virus)၊ မှို (Fungi) နှင့် ရောဂါပိုးမွှားများ သည် တိရိစ္ဆာန်ဘုံ သို့မဟုတ် သံသရာ ၃၁ ဘုံထဲတွင် ပါဝင်ခြင်း မရှိပါ။ ​၎င်းတို့သည် သံသရာထဲ၌ ကျင်လည်နေသည့် "သတ္တဝါ" မဟုတ်ဘေး၊ "ဥတုဇ ရုပ်တရား" (ရူပခန္ဓာသက်သက်) များသာ ဖြစ်ကြသည်။ ​ကျမ်းဂန်များအရ ရှင်းလင်းချက် အကျဉ်းချုပ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည် - ​၁။ သတ္တဝါဖြစ်ရန် လိုအပ်ချက် ​ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာတွင် သံသရာ ၃၁ ဘုံ၌ ဖြစ်ပေါ်လှည့်ပတ်နေကြသော သတ္တဝါဟူသမျှသည် နာမ်တရား (စိတ်၊ စေတသိက်) နှင့် ရုပ်တရား တို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တိရိစ္ဆာန်ဘုံ၌ ရှိသော သတ္တဝါများသည် ငရဲ၊ တိရိစ္ဆာန်၊ ပြိတ္တာ၊ အသူရကာယ်ဟူသော အပါယ် ၄ ဘုံ တွင် ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းတို့၌ ခံစားသိရှိနိုင်သော စိတ် (နာမ်ခန္ဓာ)၊ ကံ၊ ကမ္မဇရုပ် နှင့် ဇီဝိတိန္ဒြေ (ရုပ်ဇီဝိတ) တို့ ရှိကြသည်။ ​၂။ ဘက်တီးရီးယားနှင့် ရောဂါပိုးများ၏ သဘာဝ ​ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် စသည့် ပိုးမွှားများသည် သိပ္ပံနည်းကျ အသက်ရှိကြောင်း (Biological Life) သတ်မှတ်ထားသော်လည်း၊ ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာအရ ဇီဝိတရုပ် (ဇီဝိတိန္ဒြေ) သို့မဟုတ် စိတ်/နာမ် မရှိပါ။ ​၎င်းတို့သည် ဥတု (အပူ/အအေး/ဓာတ်များ) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော "ဥတုဇရုပ်" မျှသာ ဖြစ်သည်။ ​သစ်ပင်၊ ပန်းမန်၊ ရေ၊ လေ၊ သတ္တုများကဲ့သို့ပင် ရုပ်သက်သက် သဘာဝတရားများ ဖြစ်ကြသည်။ ​၃။ စာပေလာ ပိုးမွှားများ (ပါဏနှင့် ဥတုဇရုပ်) ​မြတ်စွာဘုရားရှင် ဝိနည်းတော်များတွင် မိန့်ဆိုထားသော "စိတ္တကပိုး၊ ကာယကပိုး" (သို့မဟုတ် ပိဋကတ်တော်လာ အဏ္ဍဇ၊ ဇလာဗုဇ၊ သံသေဒဇ စသည့် တိရိစ္ဆာန်မျိုးများ) သည် မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်သည်ဖြစ်စေ၊ မမြင်နိုင်သည်ဖြစ်စေ စိတ်နှင့် ကံကြောင့်ဖြစ်သော တကယ့် တိရိစ္ဆာန်သတ္တဝါငယ်များ ကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ​သို့သော် ယနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာက ခေါ်ဆိုသည့် ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် နှင့် ရောဂါပိုးမွှား အများစုမှာ စိတ်/နာမ်မရှိဘဲ ဥတုကြောင့် လှုပ်ရှားရွေ့လျားနေသည့် ဥတုဇ ရုပ်အစုအဝေးများ ဖြစ်သည့်အတွက် တိရိစ္ဆာန်ဘုံထဲ၌ မပါဝင်ပါ။