تقرب:گروه عمومي تلاوت قرآن با ترجمه
#انتقام و #خونخواهي در #قرآن و #سنت
🛑قسمت دهم
قصاص حق است، اما بدون سنجش عقلانی، #عدالت به چرخه #خشونت تبدیل میشود
❇در ادبیات دینی ما، وقتی با بدی و ظلم دیگران مواجه میشویم، چهار نوع مواجهه ممکن است صورت گیرد:
1-مقابله به اَشَدّ: مواجههٔ اول این است که در مقابل ظلم، برخورد بدتری داشته باشیم و تلافی سنگینتری کنیم. قرآن کریم این کار را عین ظلم تلقی کرده است.
2-مقابله به مثل: مواجههٔ دوم این است که به همان اندازه، مقابله کنیم که از آن تعبیر به انتقام و قصاص میشود. این حق، در قرآن مجاز شمرده شده است
3-عفو و گذشت: این مسیر در آیات فراوان و در سیره پیشوایان دینی ما به وفور مورد تأکید قرار گرفته است.
4-مقابله به اَحسَن: مواجههٔ چهارم برخورد با نیکی در برابر بدی است. قرآن میفرماید: «وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ»
البته نکته ظریفی که باید به آن توجه کرد این است که این عفو، یک سری تخصیصها و قیود دارد. گاهی گذشت باعث فساد میشود.
🔴خونخواهی در مکتب عاشورا
مسئله خونخواهی عاشورا که با تعبیر بلندی چون «يَا لَثَارَاتِ الْحُسَيْنِ» در زیارات ما متبلور است، دقیقاً مشابه بحث سنت انتقام الهی نیازمند یک فهم عمیق منظومهای است. آموزههای دینی، عاشورا را به گونهای ترسیم کردهاند که چراغی برای مبارزه همیشگی با ظلم روشن بماند. معنای این خونخواهی، صرفاً قصاص از افراد خاص یا انتقامگیری کور نیست. اگر اینطور بود، ما باید «يَا لَثَارَاتِ عَلِيٍّ» هم میداشتیم! امیرالمؤمنین پدر ائمه است؛ چرا نمیگوییم «يَا لَثَارَاتِ الْحَسَنِ»؟ چرا نمیگوییم «يَا لَثَارَاتِ الْكَاظِمِ»؟
این نشان میدهد که قیاس این قصه و استفاده از این تعابیر برای هر موقعیت و هر شخصی جایز نیست. عاشورا یک ویژگی منحصربهفرد دارد و نباید بیدلیل به موارد دیگر تعمیم داده شود، چرا که باعث لوث شدن آن جایگاه میشود. پس شعار خونخواهی سیدالشهدا، یک اصل بنیادین در تفکر شیعی برای زنده نگه داشتن #روحیه_ظلمستیزی است و نباید آن را در حوادث جاری تقلیل داد.
🟢 قصاص یا انتقام، هرچند یک #حق_مشروع و گاهی کاملاً مطلوب است، اما تحقق هر حق و امر مجازی نیازمند بررسی دقیق شرایط، بسترها و مقدرات است. اگر بنا بود انتقام بدون هیچ قید و شرطی محقق شود، چرا این انتقام نهایی به زمان ظهور امام زمان (عج) موکول شده است؟ معلوم میشود شرایط همیشه فراهم نیست.
فاصله زمان شهادت امام حسن (ع) تا واقعه عاشورا ده سال بود؛ امام حسین (ع) در این مدت برای خونخواهی یا اقدام نظامی جهت قصاص قاتلان برادرشان اقدامی نکردند. سایر ائمه نیز با در نظر گرفتن شرایط عمل میکردند.
♦مجاز بودن یک حق، یک مسئله است و تحقق آن با توجه به بسترها و پیامدها، مسئلهای دیگر. گاهی میشنویم که برخی از روی احساسات میگویند: «هر چه هزینه داشته باشد ما میدهیم!»
شما از طرف خودتان این هزینه را میدهید، اما وقتی پای جان، آبرو، حیثیت و زندگی اجتماعی یک ملت در میان است، باید جوانب بسیاری را سنجید
لذا صرفِ مجاز و حق بودنِ انتقام نباید باعث شود فراتر از آن مرزهای عقلانی و شرعی حرکت کنیم. انتقام یک حق مسلّم است (و گاهی در زمره استثنائات عفو قرار میگیرد)، اما باید با دقت نظر کامل به شرایط وقوع، رضایت عمومی، و پیامدها و آسیبهای آن توجه کرد و نمیتوان با کلیگویی نسخههای هیجانی پیچید.
استاد مهدي مهريزي
کانالِ قرآنپویان
تدبر در قرآن ،تفقه در دين
┏━━🌹💠🌹━━┓
🆔@quranpuyan
┗━━🌹💠🌹━━┛
84 ·