اندیشکده کانونهای مدنی جمهوری خواهی

آنیشا اسداللهی، زندانی سیاسی سابق، به مناسبت سومین سالگرد بازداشت پخشان عزیزی، مددکار اجتماعی و زندانی سیاسی محکوم به اعدام، متنی درباره او و تجربه حضورش در بند زنان زندان اوین منتشر کرده است. متن کامل یادداشت آنیشا اسداللهی: می‌گویند پخشان در زبانِ کُردی یعنی شعر. برای من، بُغض است، بغضی گیر کرده در گلو از مقاومت پخشان بگویم؟ «آفتاب آمد دلیل آفتاب».. اصلا آدمی زدگی میگیرد از بس که این کلمه را، راه و بیشتر بیراه بر زبان می‌آورند. «نه هرگز، هرگز هیچ‌کس چنین خطری را به چنان خاطره‌ای تاب نیاورد، از آنکه خیال خوبی‌ها درمان بدی‌ها نیست بلکه صد چندان بر زشتی آن‌ها می‌افزاید» نه، رنجِ رفته بر آدمی را با سخنِ تکراری از مقاومت نمی‌توان تسکین داد، سخن از مقاومتی بلافصل آن طور که مرسوم است توقع و بی رحمی پنهانی با خود دارد و این ستم بزرگی است به جانِ آدمی؛ قسمی انسان زدایی.. چه،انسان را به نفع آرمانی بیگانه، از خویش بیگانه می‌کند. پخشان این را به خوبی می‌دانست. دی ماه سال چهارصد و چهار بود که قریب به صد و پنجاه تن را به بند زنان اوین آوردند: «جوانانی هجده‌، نوزده سال تا پیرزنی فرتوت از خطه‌ی شمال.. تازه‌واردان، علی الخصوص جوان‌تران، مبهوت و عصبی و لرزان جنایت رخ داده در دی ماه و آن‌ها شاهدان.» قدیمی‌های زندان، از سرِ وظیفه شناسی، هرچند به سیاق خودشان به این تازه‌رسیدگان مشقِ مقاومت می‌دادند تا درسِ مقاومت: «گریه نکن عزیزم، قوی باش عزیزم، این راهیه که خودت انتخاب کردی عزیزم، ماتم نگیر دختر خوب، عزیزم. مگه رفتی بیرون آمادگی دستگیری نداشتی عزیزم این راه همینه عزیزم» اما بیخبر که این حرف‌ها در دل هراس‌زده‌ راه نمی‌بافت که نمی‌یافت و بیشتر آتشی بود بر خرمن خوف. پخشان اما مشق نداد. در عوض، شب‌شعر برپا کرد می‌دانست در سرای شعر، گرد شعار از چهره فرو میریزد. شعر هنگامه‌ی شنیدن است.. و گرامی داشتن رنج. « درد آمد بهتر از گنج جهان تا بخوانی مر خدا را در نهان» و هرکس در آن گام نهد، خود به وقتش راه خویش در مقاومت پیدا کند و پخشان این‌ها را خوب می‌دانست.. شب‌های شعر شد گرامی‌ترین شب‌های بند. آواز و رقص و خنده بود، اشک و غم هم زنده بود، لیک در تنهایی نبود. «غم همچنان زنده، ولی بی‌سرزنش چون ناله‌ی نی، نه زبونِ طَعن و طَرَش» حرف بود، شنیدن بود، جمع بود، تفاوت بود، شباهت بود، تمرین مدارا

آیا حکومت تثبیت شده است؟ https://www.youtube.com/live/FqneLPnYoHM?is=q0PKKBAyiiX5cW9z

آیا حکومت تثبیت شده است؟ https://www.youtube.com/live/FqneLPnYoHM?is=q0PKKBAyiiX5cW9z

پیوست تحلیلی هندسه ساحلی ایران، خط مبدأ و اهرم تصویب کنوانسیون آکتائو ✍️یدی قربانی ‌ ‌‌‌‌‌ پس از انتشار مقاله «دریای کاسپین (خزر)؛ از معاهدات دوجانبه تا کنوانسیون ۲۰۱۸ آکتائو و چالش‌های ژئوپلیتیک ناشی از کاهش تراز آب»، بررسی دقیق‌تر برخی از مفاد کنوانسیون و مقایسه وضعیت ایران با روندی که چهار کشور دیگر ساحلی طی کرده‌اند، یک نکته راهبردی دیگر را آشکار می‌کند که اهمیت آن شاید در بحث عمومی درباره تصویب کنوانسیون کمتر مورد توجه قرار گرفته باشد: مسئله خط مبدأ ایران فقط یک موضوع فنی یا جغرافیایی نیست؛ بلکه با زمان تصویب کنوانسیون و میزان قدرت چانه‌زنی ایران برای تعیین حقوق خود در خزر ارتباط مستقیم دارد . این اهمیت از شکل خاص ساحل جنوبی ایران نیز ناشی می‌شود. ساحل ایران در جنوب خزر در یک فرورفتگی گسترده و با هندسه‌ای مقعر و کم‌وبیش «U شکل» میان آستارا و حسینقلی قرار گرفته است؛ وضعیتی که در مقایسه با سواحل محدب‌تر کشورهای مقابل و مجاور، می‌تواند در ترسیم خط مبدأ و شکل‌گیری هندسه مناطق دریایی ایران اثر متفاوت و نامساعدتری ایجاد کند. به همین دلیل، مسئله خط مبدأ برای ایران صرفاً تعیین یک خط روی نقشه نیست؛ بلکه مسئله چگونگی تبدیل هندسه خاص ساحل ایران به یک موقعیت حقوقی قابل دفاع در خزر است. مسئله اصلی در شرایط کنونی، خودِ تصویب کنوانسیون نیست؛ مسئله زمان و شرایط تصویب آن است. ایران در حالی با طرح یک‌فوریتی به سوی تصویب کنوانسیون می‌رود که درگیر فشار شدید اقتصادی، پیامدهای جنگ و وضعیت نه جنگ، نه صلح و نه مذاکره پایدار با آمریکاست نباید چنین به نظر برسد که ایران، از یک سو زیر فشار ویرانگر جنگ با آمریکا و پیامدهای اقتصادی آن قرار دارد و از سوی دیگر، تحت فشار روسیه و در کنار آن سه کشور دیگر ساحلی، یعنی قزاقستان، ترکمنستان و آذربایجان، قرار است در شرایط ضعف کنونی خود با پذیرش امتیازاتی تازه مواجه شود. نگرانی اصلی این است که این کشورها با بهره‌گیری از شرایط دشوار کنونی ایران، از محدود شدن گزینه‌های تهران و وابستگی آن به حمایت روسیه و چین استفاده کنند و بخواهند توافقی را به ایران تحمیل کنند که حقوق تثبیت‌نشده آن در خزر را بیش از پیش محدود کند. در چنین شرایطی، ایران نباید پیش از تعیین تکلیف خط مبدأ خود، بستر و زیربستر خزر، مبنای آستارا

مصدق را نمی‌شود از موزه بیرون آورد؛ اما می‌توان «مصدق‌پذیری» را به امروز برگرداند ✍️ حمید آصفی مسئله امروز ایران پیدا کردن یک مصدق تازه نیست؛ ساختن جامعه‌ای است که دیگر به یک مصدق تنها نیاز نداشته باشد فرض کنیم مصدق را از موزه بیرون بیاوریم؛ آیا می‌توان زمانه او را هم از موزه بیرون آورد؟ آیا می‌توان جامعه ایرانِ امروز را با جامعه ایرانِ دهه ۱۳۲۰ و اوایل ۱۳۳۰ یکی گرفت؟ آیا می‌توان نفت، مجلس، مطبوعات، احزاب، سلطنت، جنگ جهانی، اشغال ایران، بریتانیا، آمریکا و آن فضای خاص سیاسی را از تاریخ بیرون کشید و کنار مصدق نشاند و انتظار داشت همان نتیجه دوباره تکرار شود؟ پاسخ روشن است: نه. مصدق محصول یک شخص تنها نبود؛ محصول یک لحظه تاریخی بود. او در جایی ظهور کرد که مشروطه، هرچند زخمی و ناقص، مفهوم مجلس و قانون را وارد زندگی سیاسی کرده بود؛ مطبوعات و احزاب امکان تنفس یافته بودند؛ جامعه شهری در حال سیاسی‌شدن بود؛ مسئله نفت به مسئله استقلال تبدیل شده بود و بخش‌هایی از جامعه، برای نخستین بار در مقیاسی گسترده خود را صاحب حق در برابر دولت و قدرت خارجی می‌دیدند. بنابراین، اگر بخواهیم مصدق را عیناً به سال ۱۴۰۵ منتقل کنیم، در واقع تاریخ را نفهمیده‌ایم. مصدق را نمی‌توان کپی کرد؛ اما می‌توان منطق تاریخی ظهور او را دوباره فهمید. و این درست همان جایی است که پرسش از «مصدق امروز» جذاب و جدی می‌شود. مسئله این نیست که آیا مردی با همان نام، همان چهره، همان ادبیات و همان سبک سیاسی دوباره ظهور خواهد کرد یا نه. مسئله این است که آیا بستر اجتماعیِ ظهور یک سیاستمدار ملی در ایران امروز وجود دارد یا نه. اینجا باید میان «شخصیت» و «بستر» تمایز گذاشت. تاریخ را انسان‌ها می‌سازند، اما انسان‌ها در خلأ تاریخی ظهور نمی‌کنند. شخصیت جرقه است؛ جامعه هیزم است؛ نهاد، اکسیژن است؛ و بحران، آتش‌زن. بدون این چهار عنصر، حتی بزرگ‌ترین سیاستمدار هم ممکن است به صدایی تنها در بیابان تبدیل شود. مصدق فقط مصدق نبود؛ مصدق و مصدق‌پذیری جامعه در کنار یکدیگر بودند. جامعه‌ای وجود داشت که می‌توانست سخن او را بشنود، از آن حمایت کند، درباره آن بحث کند، در مجلس بازتابش دهد، در مطبوعات تکثیرش کند و در خیابان برایش نیروی اجتماعی بسازد. این همان چیزی است که می‌توان نامش را «زیرساخت مصدقی» گذاشت؛ مجموعه‌ای از نهادها، نیروهای اجتماعی و ظرفی

گرانی مواد خوراکی و دارو به مثابه شکنجه مداوم شهروندان! فریبا نظری افزایش نرخ ۸۲ قلم دارو/ گرانی ۱۲۰ درصدی میانگین قیمت آنتی‌بیوتیک‌ها ( آفتاب نیوز، ۲۷ مرداد ۱۴۰۵). تورم مواد غذایی در بازار ایران سه‌رقمی شده و مصرف انواع کالاهای اساسی را بنا بر روایت تولیدکنندگان ریزشی کرده است. تولیدکنندگان می‌گویند کاهش مصرف مواد غذایی در کشور در حدی بوده که در مواردی نیاز به واردات کالا را برطرف کرده و برنامه افزایش تولید را در واحدهای تولیدی فعلا متوقف کرده است. ( فرارو، ۲۷ مرداد ۱۴۰۵). بدون هیچ بزرگ‌نمایی و اغراقی، افزایش چشمگیر قیمت مواد خوراکی و دارو، شلیک به سلامت و زیست شهروندان و به مثابه شکنجه ماست. دو خبر کوتاه بالا، بسیار سهمگین است، چون بقا و زنده ماندن ما را نشانه گرفته است. آن‌چنان که در مشاهدات روزمره دیده می‌شود: پرده نخست: مردی به فروشگاه مواد غذایی آمد، یک دانه تخم‌مرغ و دو عدد سیگار برداشت اما وقتی فروشنده کارتش را کشید به او آرام گفت: موجودی ندارد. پرده دوم: امروز برای خرید یک برگ ویتامین ب به داروخانه رفتم، داروساز ناراحت و کلافه بود. از ایشان پرسیدم درست است که قیمت داروهایی مانند آنتی‌بیوتیک‌ها افزایش زیادی داشته است؟ ایشان با ناراحتی گفت: بله! بیمار همین امروز آمده یک برگ آموکسی‌کلاو با نسخه بگیرد، وقتی قیمتش را شنید ۱۳۰ هزار تومان، از داروخانه خارج شد و رفت! ایشان ادامه داد: یک سال است تأمین اجتماعی، بدهی خود را در قبال نسخه‌های دارویی تحت پوشش به داروخانه‌ها پرداخت نکرده است. دیگر هیچ کس نسخه را با بیمه تأمین اجتماعی محاسبه نمی‌کند! گفتم: حتی داروهای مکمل و ویتامین‌های ضروری به‌ویژه برای گروه‌های سنی کودکان و سالمندان هم شامل تعرفه بیمه نیستند، با تلخ‌کامی تأیید کرد و گفت: «دقیقاً همین‌طور است». در حالی که شهروندان برای تهیه‌ی داروهایی مانند آنتی‌بیوتیک با بن‌بست روبه‌رو هستند و کارتشان برای خرید یک دانه تخم‌مرغ موجودی ندارد، نشستگان در خانه ملت، قانون سکوت و حبس وضع می‌کنند! آن‌ها می‌خواهند دهان‌ها را ببندند، در حالی که فقر، گرانی و بحران بقا، توقفی ندارد و هر روز بی‌صدا جان شهروندان را می‌گیرد.

اعدام فقط حکم نیست، پیام است تحلیل دوم حکومت وقتی یک انسان را مجازات می‌کند، فقط با همان انسان حرف می‌زند؟ یا با تمام جامعه؟ وقتی دادگاهی حکم زندان می‌دهد، وقتی کسی را از جامعه دور می‌کند، وقتی مجرم را وادار به پاسخگویی می‌کند، هرکدام فقط یک «مجازات» نیستند. هرکدام درباره معنای عدالت هم چیزی می‌گویند. اما اعدام چه می‌گوید؟ 🔴 وقتی حکومت انسانی را می‌کشد، چه پیامی به میلیون‌ها انسانی می‌دهد که این صحنه را می‌بینند؟ 🔴 آیا پیامش فقط این است: «جرم بی‌پاسخ نمی‌ماند»؟ یا پیام دیگری هم در دل آن وجود دارد؟ اینکه در شرایطی، گرفتن جان یک انسان می‌تواند راه‌حل باشد. اینکه گاهی می‌توان انسانی را برای همیشه حذف کرد. اینکه قدرت، در نهایت، می‌تواند درباره بودن یا نبودن یک انسان تصمیم بگیرد. اینجاست که سؤال اصلی روز هفتم شکل می‌گیرد: ما از دستگاه عدالت چه می‌خواهیم به جامعه بیاموزد؟ می‌خواهیم بگوید حتی کسی که مرتکب جنایتی هولناک شده، باید پاسخگو باشد؟ بله. می‌خواهیم از جامعه در برابر افراد خطرناک محافظت کند؟ قطعاً. می‌خواهیم رنج قربانیان را جدی بگیرد؟ بدون تردید. اما آیا برای انجام همه این کارها لازم است یک پیام دیگر هم بفرستد: «گاهی کشتن انسان، پاسخ قابل قبول است»؟ این پرسش فقط درباره محکوم به اعدام نیست. درباره خودِ ماست. درباره نسلی است که دارد معنای عدالت را از رفتار نهادهایش یاد می‌گیرد. درباره مرزی است که برای قدرت حکومت تعیین می‌کنیم. و درباره این سؤال بنیادی: 🔴 آیا حکومت برای نشان‌دادن ارزش جان انسان، باید خودش حرمت جان را حتی در برابر بدترین مجرم حفظ کند؟ 🔴 شاید قدرت واقعی عدالت دقیقاً همین‌جا آشکار شود. نه زمانی که می‌تواند بکشد و می‌کشد؛ بلکه زمانی که تمام قدرت کشتن را دارد و باز هم می‌گوید: **ما مجازات می‌کنیم. ما از جامعه محافظت می‌کنیم. ما پاسخگویی می‌خواهیم. اما انسان را حذف نمی‌کنیم.** چون مجازات فقط درباره مجرم نیست. هر مجازات، تصویری از جامعه‌ای است که می‌خواهیم باشیم. و هر بار که حکومتی اعدام می‌کند، فقط یک حکم اجرا نمی‌شود. یک پیام هم منتشر می‌شود. 🔴 سؤال این است: آیا این همان پیامی است که می‌خواهیم عدالت به جامعه ما بیاموزد؟ 🔴

خشت‌های کجِ حکمرانی اقتصادی سیدجواد میرموسوی برای فهم چرایی بحران اقتصادی، نباید فقط به آخرین حلقه زنجیره نگاه کرد، باید پرسید؛ کجای راه را اشتباه رفتیم که به اینجا رسیدیم؟ هرچند سهم تحریم‌ها، محدودیت‌های تجاری و کاهش درآمدهای ارزی را نمی‌توان نادیده گرفت، اما نمی‌توان از کنار ناکارآمدی‌ها و خطاهای حکمرانی اقتصادی به‌آسانی عبور کرد. در بازه‌های زمانی مختلف، خشت‌هایی روی هم گذاشته شد که محصولش این اقتصاد بیمار است. خشت اول؛ اقتصاد متکی به نفت اقتصاد نفتی، اگر درست مدیریت شود، می‌تواند فرصتی برای توسعه باشد؛ اما اگر درآمد نفت به جای سرمایه‌گذاری مولد، اصلاح ساختارها، توسعه زیرساخت‌ها و ایجاد ثروت پایدار، صرف هزینه‌های جاری و سیاست‌های ناکارآمد شود، نتیجه‌ای جز هدررفت منابع نخواهد داشت. این مسئله در دولت‌های نهم و دهم، با تضعیف و انحلال ساختارهای کارشناسی برنامه‌ریزی اقتصادی، از جمله سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، ابعاد جدی‌تری پیدا کرد. اگر در آن دوره درآمدهای نفتی به ثروت مولد و پایدار تبدیل می‌شد، اقتصاد ایران امروز از پشتوانه‌ای بسیار قوی‌تر برای مقابله با شوک‌های داخلی و خارجی برخوردار بود. خشت دوم؛ اقتصاد دستوری یکی از خطاهای بنیادی در حکمرانی اقتصادی، جایگزین شدن مداخلات دستوری به جای سیاست‌گذاری علمی، کارشناسی و قابل پیش‌بینی است. اقتصاد به اعتماد، ثبات و پیش‌بینی‌ پذیری نیاز دارد. وقتی اقتصاد بیش از اندازه دستوری می‌شود، پیش‌بینی‌ پذیری از بین می‌رود و سرمایه نیز مسیر خود را تغییر می‌دهد؛ از تولید به سمت بازارهای غیرمولد و از اقتصاد رسمی به فعالیت‌های غیرشفاف می‌رود. و درست در همین نقطه است که رانت متولد می‌شود. خشت سوم؛ اقتصاد رانتی زمانی که ساختار اقتصادی به گونه‌ای باشد که دسترسی به رانت، سودآورتر از تولید باشد، انگیزه تولید تضعیف خواهد شد. نرخ‌های متعدد ارز، امتیازات خاص، مجوزهای انحصاری، دسترسی متفاوت به منابع، تسهیلات بانکی و اطلاعات، همگی می‌توانند زمینه‌ساز شکل‌گیری رانت و فساد شوند. در چنین وضعیتی اقتصاد از مسیر طبیعی خود منحرف می‌شود؛ و به جای آنکه تولیدکننده تشویق شود، برخوردار از رانت پاداش می‌گیرد. خشت چهارم؛ تورم، مالیات پنهان از جیب مردم تورم فقط افزایش قیمت چند کالا نیست؛ تورم، در عمل مالیاتی پنهان بر قدرت خرید مردم است. هرگاه دولت‌ه